Những năm gần đây, Thái Nguyên đang có sự thay da đổi thịt mạnh mẽ. Hạ tầng nông thôn được đầu tư đồng bộ, các làng nghề được hồi sinh, sản phẩm đặc sản nông nghiệp vươn xa, đời sống người dân ngày càng được nâng cao.
Tính đến giữa năm 2025, toàn tỉnh Thái Nguyên có 101/178 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, 19 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu, thu nhập bình quân khu vực nông thôn đạt gần 60 triệu đồng/người/năm. Thái Nguyên cũng nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về triển khai Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP) với gần 300 sản phẩm đạt sao, trong đó có nhiều thương hiệu đã thành biểu tượng như chè Tân Cương, gạo Bao Thai Định Hóa, miến Việt Cường, mật ong rừng Võ Nhai…
Thái Nguyên nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về triển khai Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP).
Điều đặc biệt, Thái Nguyên không chọn con đường xây dựng nông thôn mới dựa thuần túy vào hạ tầng, mà xác định KHCN,ĐMST&CĐS là trụ cột phát triển bền vững. Hàng loạt mô hình ứng dụng công nghệ trong sản xuất, quản lý và tiêu thụ nông sản được triển khai đồng bộ, từng bước thay đổi tư duy sản xuất truyền thống của người nông dân.
Bên cạnh đó, OCOP không chỉ là chương trình nâng hạng sản phẩm mà đã trở thành "chìa khóa" để kích hoạt tiềm năng bản địa.
Ở Thái Nguyên, các hợp tác xã (HTX), tổ hợp tác và hộ sản xuất được hỗ trợ tiếp cận khoa học kỹ thuật, đổi mới quy trình chế biến, đóng gói và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đến nay, nhiều sản phẩm OCOP của tỉnh đã ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, tem điện tử thông minh, bao bì thân thiện môi trường, đồng thời đẩy mạnh tiêu thụ qua sàn thương mại điện tử Postmart, Voso, Shopee... - giúp nông sản Thái Nguyên vươn ra thị trường trong nước và quốc tế.
Tại xã Phú Lương - vùng chè trọng điểm của tỉnh, nhiều HTX đã tiên phong áp dụng mô hình chuyển đổi số trong sản xuất chè, tiêu biểu như HTX chè Hoan Xuyến, làng nghề chè Phú Nam 1... Các HTX này không chỉ đạt chuẩn VietGAP mà còn đang hướng tới sản xuất hữu cơ, truy xuất điện tử toàn trình và xuất khẩu. Nhờ ứng dụng KH&CN, giá trị sản phẩm chè tăng rõ rệt, cao hơn 20 - 30% so với trước đây, nhiều vùng chè vốn chỉ tiêu thụ nội địa nay đã có mặt tại các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu.
Nhiều HTX đã tiên phong áp dụng mô hình chuyển đổi số trong sản xuất chè.
Một dấu ấn mới của Thái Nguyên trong CĐS nông nghiệp là hệ sinh thái nông nghiệp số toàn trình VNPT Green - mô hình do Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) triển khai thí điểm tại Thái Nguyên từ cuối năm 2024. Ứng dụng này giúp người dân quản lý toàn bộ quy trình sản xuất từ gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch, ghi chép điện tử, tự động nhắc lịch, đảm bảo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ, đồng thời kết nối trực tiếp người sản xuất với người tiêu dùng. Các hộ trồng chè nay chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh để quản lý cả mùa vụ, thay cho sổ ghi chép thủ công.
Đại diện HTX chè Hoan Xuyến chia sẻ: "Từ khi dùng VNPT Green, việc ghi chép, theo dõi, nhắc lịch bón phân hay phun thuốc đều thuận tiện hơn rất nhiều. Mọi thông tin được lưu trữ, dễ tra cứu và minh bạch hơn, giúp nâng chất lượng chè và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc của thị trường quốc tế." Không chỉ dừng lại ở quản lý, VNPT Green còn mở ra khả năng kết nối dữ liệu nông sản với hệ thống thương mại điện tử, giúp nông dân tiếp cận thị trường tiêu thụ mới.
Với hơn 4.100 ha chè, việc ứng dụng VNPT Green đang mở ra cơ hội để chè Phú Lương, Thái Nguyên tiến xa hơn trên thị trường trong và ngoài nước.
Trên ứng dụng VNPT Green, người dân có thể theo dõi quy trình sản xuất chè từ gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch theo tiêu chuẩn an toàn.
Song hành với OCOP và CĐS, Thái Nguyên cũng đẩy mạnh ứng dụng KH,CN&ĐMST trong sản xuất nông nghiệp thông minh. Các viện, trung tâm nghiên cứu của tỉnh phối hợp với Bộ KH&CN, các trường đại học, doanh nghiệp để chuyển giao công nghệ chế biến sâu, giống cây trồng chất lượng cao, hệ thống tưới tiết kiệm, cảm biến môi trường và công nghệ sấy lạnh giữ hương vị chè.
Tại nhiều địa phương, người dân đã bắt đầu sử dụng thiết bị IoT trong theo dõi độ ẩm đất, nhiệt độ, lượng mưa, giúp canh tác chính xác và tiết kiệm chi phí. Nhiều mô hình được đánh giá cho năng suất tăng 15 - 20%, giảm chi phí sản xuất 10 - 12%.
Cùng với chuyển đổi số, Thái Nguyên đẩy mạnh ứng dụng KH&CN trong nông nghiệp thông minh. Các viện nghiên cứu, trung tâm KH&CN của tỉnh đã phối hợp với Bộ KH&CN, trường đại học và doanh nghiệp chuyển giao giống cây trồng chất lượng cao, công nghệ sấy lạnh giữ hương vị chè, cảm biến môi trường, hệ thống tưới tiết kiệm và mô hình canh tác tuần hoàn.
Song song, Chương trình KH&CN phục vụ xây dựng nông thôn mới được triển khai toàn tỉnh, giúp các địa phương có thêm nguồn lực nghiên cứu, ứng dụng công nghệ phù hợp đặc thù địa phương. Các dự án về xử lý rác thải nông thôn, năng lượng tái tạo, tiết kiệm nước, sản xuất xanh và du lịch sinh thái cũng đang dần hình thành, tạo nên bức tranh nông thôn mới kiểu mẫu, văn minh và thân thiện môi trường.
Không chỉ dừng lại ở sản xuất, Thái Nguyên còn đặt mục tiêu xây dựng nông thôn mới gắn với đô thị sinh thái và kinh tế xanh. Các địa phương đang từng bước quy hoạch vùng nguyên liệu ổn định, phát triển mô hình du lịch cộng đồng, làng nghề gắn với trải nghiệm nông nghiệp - du lịch - văn hóa. Đặc biệt, tỉnh khuyến khích doanh nghiệp đầu tư năng lượng tái tạo, sản xuất tuần hoàn, hướng tới giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp, phù hợp với cam kết "Net Zero" của Việt Nam đến năm 2050.
Theo Văn phòng Điều phối Nông thôn mới tỉnh Thái Nguyên, mục tiêu đến năm 2030, toàn tỉnh phấn đấu 100% xã đạt chuẩn nông thôn mới, ít nhất 50% xã đạt chuẩn nâng cao, 20% đạt kiểu mẫu; thu nhập người dân nông thôn tăng gấp đôi so với năm 2020; tỷ lệ sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên chiếm trên 95%. Theo đó, chính quyền các cấp đồng hành cùng người dân trong hành trình chuyển đổi, gồm: Đào tạo kỹ năng số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, hỗ trợ thương mại điện tử, hình thành "hợp tác xã số", "làng nghề thông minh"...
Từ vùng chè Tân Cương trứ danh đến đồi chè Phú Lương, từ miến Việt Cường đến mật ong Võ Nhai, khắp Thái Nguyên đang lan tỏa tinh thần ĐMST, CĐS trong từng nếp nhà, thửa ruộng, từng sản phẩm đặc trưng quê hương. Thái Nguyên đang viết tiếp câu chuyện nông thôn mới bằng tinh thần mới: "Nông thôn thông minh - Kinh tế nông nghiệp xanh - Người dân làm chủ công nghệ". Những ứng dụng như VNPT Green, những chương trình như OCOP, cùng các dự án KHCN,ĐMST&CĐS không chỉ nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, mà còn khơi dậy khát vọng sống tốt hơn, làm giàu ngay trên chính mảnh đất quê hương. Từ "vùng chè" xanh mướt đến "vùng quê thông minh", Thái Nguyên đang khẳng định vị thế là hình mẫu nông thôn mới bền vững của cả nước, nơi công nghệ và truyền thống giao hòa, tạo nên sức bật mới cho nông nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên số.
