Trước đó, Khánh Hòa đã ban hành kế hoạch triển khai đề án phát triển sản phẩm dê, cừu thành sản phẩm Halal, tập trung chuẩn bị các điều kiện về vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất, hạ tầng, nhân lực, khoa học và công nghệ, thị trường. Các địa phương được giao rà soát quy mô đàn, cơ cấu giống, phương thức nuôi và vùng chăn nuôi trọng điểm; đồng thời đánh giá điều kiện phát triển cơ sở giết mổ, chế biến và quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn Halal.
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận này là yêu cầu phát triển đồng bộ các khâu, thay vì chỉ mở rộng đàn vật nuôi. Từ góc độ tổ chức sản xuất, một vùng nguyên liệu có khả năng cung ứng ổn định cần được hình thành trên cơ sở hiểu rõ chất lượng giống, nguồn thức ăn, điều kiện chăn nuôi và năng lực kiểm soát dịch bệnh. Đây cũng là những nội dung quyết định khả năng thích ứng của nghề nuôi cừu trước biến động khí hậu.
Nông dân xã Phước Dinh chăn nuôi cừu.
Cừu có khả năng thích nghi với điều kiện khô nóng, nhưng lợi thế này không đồng nghĩa với việc có thể phát triển đàn mà không tính đến giới hạn nguồn nước và thức ăn.
Thực tế tại vùng Ninh Thuận trước đây cho thấy khô hạn kéo dài làm đồng cỏ suy giảm, khiến các hộ phụ thuộc vào chăn thả tự nhiên gặp khó khăn. Một số hộ đã chuyển sang trồng cỏ chịu hạn, áp dụng tưới tiết kiệm và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để bổ sung thức ăn.
Từ thực tiễn đó, thích ứng khí hậu cần được hiểu là nâng khả năng chủ động của người chăn nuôi. Quy mô đàn phải được cân nhắc cùng khả năng cung cấp thức ăn, nước uống và chăm sóc trong mùa khô. Nếu chỉ tăng số lượng mà không củng cố những điều kiện này, áp lực lên nguồn tài nguyên và chi phí duy trì đàn có thể gia tăng.
Vai trò của khoa học và công nghệ vì vậy không chỉ nằm ở một giống mới hay một thiết bị riêng lẻ, mà ở việc kết nối các giải pháp phù hợp với điều kiện từng hộ, từng vùng nuôi. Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã ghi nhận các mô hình nuôi dê, cừu kết hợp trồng và dự trữ thức ăn xanh để chủ động dinh dưỡng trong mùa khô; đồng thời nhấn mạnh giá trị của giống bản địa như cừu Phan Rang trong thích nghi với điều kiện địa phương và bảo tồn nguồn gen.
Công tác giống cũng cần gắn với quản lý đàn. Tại địa phương, những biện pháp như hoán đổi cừu đực giống để hạn chế đồng huyết, lai với giống Dorper và White Suffolk đã được ngành nông nghiệp hướng dẫn. Cùng với đó là chuyển sang nuôi bán chăn thả, chế biến và dự trữ thức ăn. Những kinh nghiệm này cho thấy nâng năng suất cần đi cùng duy trì khả năng thích nghi, chứ không chỉ lựa chọn vật nuôi có tiềm năng tăng trưởng cao.
Trong khi kỹ thuật chăn nuôi giúp củng cố nền tảng sản xuất, du lịch nông thôn mở thêm khả năng khai thác cảnh quan và văn hóa của nghề nuôi cừu. Ghi nhận gần đây tại Khánh Hòa cho thấy các nông trại đã đón khách tham quan, trải nghiệm, thưởng thức ẩm thực; những hoạt động như cho cừu ăn, thu hoạch nho, hái xoài và cắm trại được đưa vào sản phẩm du lịch nông nghiệp. Tuy nhiên, các điểm đến còn rời rạc, thiếu liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và đơn vị lữ hành.
Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ khai thác một cảnh quan đẹp sang tổ chức một trải nghiệm có nội dung. Với nghề nuôi cừu, giá trị trải nghiệm có thể được xây dựng từ câu chuyện người dân thích ứng với vùng đất khô hạn, cách chăm sóc đàn vật nuôi và mối liên hệ giữa sản xuất với đời sống địa phương. Đó là hướng phát triển sản phẩm có chiều sâu, thay vì chỉ dựa vào hoạt động chụp ảnh.
Tuy nhiên, đưa du khách đến nông trại cũng đòi hỏi chất lượng môi trường và cách tổ chức phục vụ phù hợp. Các ý kiến chuyên môn trong hệ thống khuyến nông nhấn mạnh điều kiện về vệ sinh môi trường, sản phẩm an toàn, ứng dụng công nghệ và đào tạo kỹ năng làm du lịch. Những hạn chế về vốn, hạ tầng và khả năng kết nối thị trường cũng cần được giải quyết thông qua liên kết sản xuất, dịch vụ.
Trong mối liên kết này, hợp tác xã và doanh nghiệp có thể đóng vai trò kết nối các hộ chăn nuôi với cơ sở chế biến, điểm tiêu thụ và đơn vị lữ hành. Về mặt tổ chức, đây là hướng giúp phân chia công việc theo năng lực: người dân tập trung bảo đảm chất lượng đàn vật nuôi và gìn giữ nghề; các đơn vị dịch vụ hỗ trợ xây dựng hành trình, quảng bá và đưa khách đến trải nghiệm. Hiệu quả cần được đánh giá bằng thu nhập thực tế và khả năng duy trì hoạt động, không chỉ bằng số lượt khách ghé thăm.
Định hướng phát triển sản phẩm Halal tạo thêm một yêu cầu về chuẩn hóa chuỗi cung ứng. Khánh Hòa cũng đặt nhiệm vụ kết nối cung cầu và lồng ghép quảng bá sản phẩm dê, cừu trong các chương trình xúc tiến thương mại, đầu tư và du lịch. Tuy nhiên, đây là quá trình chuẩn bị điều kiện phát triển thị trường, chưa thể đồng nhất với việc sản phẩm đã được chứng nhận hoặc xuất khẩu thành công.
Nhìn tổng thể, phát triển chăn nuôi cừu thích ứng biến đổi khí hậu gắn với du lịch nông thôn cần bắt đầu từ một nền sản xuất ổn định. Khoa học và công nghệ giúp nâng khả năng chủ động về giống, thức ăn và chất lượng; liên kết thị trường hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm; du lịch mở rộng giá trị từ cảnh quan và văn hóa bản địa. Khi các yếu tố này được tổ chức phù hợp, nghề nuôi cừu có thêm cơ hội tạo sinh kế bền vững, thay vì chỉ phụ thuộc vào bán vật nuôi hoặc khai thác dịch vụ theo thời vụ.
