Nông thôn mới Tuyên Quang: Từ OCOP đến nông dân số

Những “quả ngọt” chắt chiu từ hành trình xây dựng nông thôn mới đang góp phần kiến tạo diện mạo Tuyên Quang ngày càng khởi sắc, rực rỡ gam màu tươi sáng của đổi mới và sáng tạo.

Nếu như những năm đầu triển khai, nông thôn mới là câu chuyện về hạ tầng, nông nghiệp và giảm nghèo, thì nay, nhờ sự đồng hành của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN,ĐMST&CĐS) và chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP), các vùng quê Tuyên Quang đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng nông nghiệp thông minh, kinh tế nông thôn hiện đại, nông dân giàu có, văn minh. Thành quả ấy kết tinh thành niềm tin, tạo nền tảng vững chắc cho chặng đường phát triển bền vững phía trước.

Từ những vùng đất còn nhiều khó khăn, nay các xã nông thôn mới của Tuyên Quang đã khoác lên mình diện mạo mới. Ở thôn Khun, xã Bằng Lang, con đường đất hẹp gồ ghề năm nào nay đã được bê tông hóa thẳng tắp, hai bên đường là những hàng hoa tường vi rực rỡ, ánh đèn điện sáng lên mỗi đêm. Với tinh thần "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân hưởng thụ", 47 nóc nhà trong thôn tự nguyện hiến hàng trăm mét đất ruộng, đất vườn, mở rộng tuyến đường dài 2 km, rộng 5 m, kết nối ra trung tâm xã. Ngoài nguồn xi măng và kinh phí Nhà nước hỗ trợ 1,5 tỷ đồng, người dân còn đóng góp thêm 500 triệu đồng mua cát, sỏi, tạo nên những con đường thịnh vượng mở lối phát triển thương mại, du lịch và sinh kế bền vững.

Tại xã Thái Bình, mùa nhãn chín vàng giờ không chỉ là vụ thu hoạch nông sản mà còn là mùa bội thu của niềm vui và thành công. Gia đình ông Tống Văn Bình, với 3 ha nhãn tiêu biểu, thu lãi hơn 150 triệu đồng/năm, tạo việc làm thời vụ cho nhiều lao động địa phương. Cây nhãn, cây cam, cây bưởi… giờ đây không chỉ là nông sản truyền thống mà đã trở thành "thương hiệu vùng", được chuẩn hóa quy trình sản xuất, gắn tem truy xuất nguồn gốc và phân phối qua sàn thương mại điện tử. Với 440 ha cây ăn quả đặc sản, 100% đường xã được cứng hóa, 85% đường làng ngõ xóm được bê tông hóa, xã Thái Bình - xã đầu tiên đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu của tỉnh, đã minh chứng rõ nét cho hướng đi đúng đắn trong phát triển nông nghiệp hàng hóa ứng dụng KH&CN.

Hiện nay, toàn tỉnh hiện có 457 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, là thành quả của hành trình nỗ lực khơi dậy tiềm năng vùng miền, nâng tầm sản phẩm địa phương ra thị trường trong và ngoài nước. Nhiều sản phẩm như chè Shan tuyết Na Hang, cam sành Hàm Yên, tinh dầu quế Chiêm Hóa, mật ong Tuyên Quang… đã được ứng dụng công nghệ chế biến sâu, dán tem QR truy xuất nguồn gốc, xuất hiện trên các sàn thương mại điện tử lớn.

Trong giai đoạn 2021 - 2025, tổng vốn được giao cho Chương trình nông thôn mới hơn 1.530 tỷ đồng; đến nay tỉnh đã giải ngân hơn 956 tỷ đồng vốn đầu tư và hơn 271 tỷ đồng vốn sự nghiệp, đạt trên 80% kế hoạch. Toàn tỉnh có 35 xã đạt chuẩn nông thôn mới, xã Sơn Thủy đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao; các xã còn lại đạt bình quân 12/19 tiêu chí. Hàng nghìn hộ dân tự nguyện hiến đất, đóng góp hơn 100.000 ngày công để tu sửa, nâng cấp đường, trường học, nhà văn hóa, kênh mương nội đồng. Cùng với đó, tỉnh linh hoạt triển khai cơ chế cung ứng xi măng, làm mới hơn 1.100 km đường giao thông nông thôn – một bước tiến dài trong kết nối vùng và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Song song với quá trình đó là làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ, mở ra kỷ nguyên "nông thôn thông minh". Ở xã Lâm Bình, những buổi livestream bán hàng đã trở nên quen thuộc với các thành viên Hợp tác xã (HTX) thổ cẩm. Những tấm chăn, túi xách, đồ lưu niệm thổ cẩm tinh xảo của đồng bào Tày, Dao được giới thiệu sinh động qua các phiên phát trực tiếp trên mạng xã hội, giúp khách hàng khắp nơi tương tác, đặt mua dễ dàng. Đại diện HTX cho biết: "Từ ngày ứng dụng công nghệ, việc bán hàng thuận lợi hơn nhiều. Mỗi tháng, chị em có thu nhập ổn định từ 5 - 10 triệu đồng/người".

Ở xã Hồng Thái, mùa hoa lê năm nay đón lượng khách tăng gấp nhiều lần so với trước. Người dân không chỉ trồng lê, làm nương mà còn làm chủ công nghệ số để quảng bá du lịch. Chị Đặng Thị Nhung, người Dao - "nông dân số" của thôn Khau Tràng chia sẻ: "Trước đây chỉ biết chụp ảnh đăng Facebook, giờ tôi livestream, khách xem trực tiếp lễ hội, nghe hát Then, thấy hoa nở trắng núi. Nhiều người xem xong đã quyết định đến tận nơi du lịch". Những video "cây nhà lá vườn" đó mang lại hiệu ứng lan tỏa lớn, thu hút hàng nghìn lượt du khách đến trải nghiệm, lưu trú, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Không chỉ là công cụ quảng bá, chuyển đổi số còn giúp người dân học hỏi cách trồng trọt, chăn nuôi, dự báo thời tiết, theo dõi giá nông sản… qua điện thoại thông minh. Nhiều HTX ứng dụng phần mềm quản lý sản xuất, sổ tay điện tử, hệ thống giám sát chất lượng nông sản, góp phần hình thành cộng đồng làng thông minh - xã thông minh, hướng đến mô hình nông thôn mới kiểu mẫu trong thời đại số. Ông Nguyễn Đại Thành, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang nhận định: "Những nông dân số hôm nay là minh chứng cho sự thay đổi căn bản về tư duy, từ sản xuất truyền thống sang kinh tế tri thức. Họ đang là hạt nhân thúc đẩy xây dựng nông thôn mới thông minh".

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội là không ít thách thức. Ở nhiều xã vùng sâu, hạ tầng công nghệ thông tin còn thiếu đồng bộ, trình độ dân trí và khả năng sử dụng công nghệ chưa đồng đều. Để vượt qua rào cản, tỉnh đang đẩy mạnh liên kết giữa chính quyền - doanh nghiệp - người dân; đầu tư hạ tầng số, nâng cao năng lực chuyển đổi số cho nông dân; đồng thời đảm bảo an ninh mạng và đào tạo kỹ năng công nghệ cộng đồng. Chuyển đổi số không chỉ là công cụ mà là "cánh tay nối dài" của nông thôn mới trong thời đại mới, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, nâng cao chất lượng sống và thu nhập người dân.

Bước vào giai đoạn 2025 - 2030, Tuyên Quang đặt mục tiêu có thêm 25 xã đạt chuẩn nông thôn mới, phấn đấu trên 50% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó nhiều xã đạt chuẩn nâng cao, kiểu mẫu; tiếp tục hoàn thiện hệ thống hạ tầng thiết yếu, tăng thu nhập, giảm nghèo bền vững, mở rộng quy mô OCOP và phát triển nông thôn mới thông minh gắn với du lịch sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Trên hành trình ấy, KHCN,ĐMST&CĐS chính là "ba trụ cột" giúp Tuyên Quang bứt phá, không chỉ xây dựng nông thôn mới theo chiều rộng, mà còn nâng tầm theo chiều sâu: Một nông thôn năng động, hiện đại, giàu bản sắc, nơi người dân làm chủ công nghệ, làm giàu trên chính quê hương mình, và tự hào viết tiếp câu chuyện đổi mới sáng tạo từ mảnh đất cội nguồn cách mạng.